Shin Fursunoni suna da haqqin rayuwa da kuma mutunci?

Kafin nan ga haqqoqin da Majalisar dinkin duniya (United Nations) ta tanadar Fursunoni

Mutum ba ya rasa haqqoqinsa saboda an tsare shi a gidan yari. Duk da cewa an daqile masa yancin zirga-zirga, Majalisar Ɗinkin Duniya ta tanadi wasu haqqoqi na asali ga duk Fursunoni.

Ga wasu daga cikin haqqoqin nasu:

1) Haqqin Mutunci

Dole ne a mutunta mutuncin kowane fursuna kuma a yi masa mu’amala cikin girmamawa.

2) Yanci Daga Azabtarwa

Ba a yarda a azabtar da fursuna ko a yi masa mugunta ko wulakanci ba.

3) Haqqin Rayuwa

Dole ne hukumomin gidan yari su kare rayuwa da lafiyar kowane fursuna.

4) Haqqin Samun Kulawar Lafiya

Fursunoni suna da haqqin samun kulawar lafiya kamar yadda sauran jama’a ke samu.

5) Haqqin Samun Abinci da Ruwan Sha

Dole ne a ba su isasshen abinci mai gina jiki da kuma tsaftataccen ruwan sha.

6) Haqqin Muhalli Mai Kyau

Ya kamata a samar musu da muhalli mai tsafta, iska mai kyau da wurin kwana da ya dace.

7) Haqqin Tsafta

Fursunoni suna da haqqin samun kayan tsafta da wuraren wanka da bayan gida masu tsafta.

8) Haqqin Duba Lafiya

Lokacin da aka kawo mutum gidan yari, ya kamata likita ya duba lafiyarsa, kuma a ci gaba da kula da shi idan ya buƙaci magani.

9) Haqqin Daidaito

Ba a yarda a nuna wa fursuna wariya saboda launi, ko ƙabila, ko addini, ko jinsi, ko ƙasa ko kuma wani dalili ba.

10) Haqqin Addini

Kowane fursuna yana da haqqin yin ibadarsa da bin addininsa cikin iyakar dokokin gidan yari.

11) Haqqin Samun Lauya

Fursuna yana da haqqin yin magana da lauyansa cikin sirri domin kare kansa a gaban doka.

12) Haqqin Ganin Iyalai

Ana ba fursunoni damar yin hulɗa da iyalansu da abokansu ta hanyar ziyara ko kuma wasu hanyoyin da doka ta amince da su.

13) Haqqin Sanin Dokokin Gidan Yari

Ya kamata a sanar da fursuna dokokin gidan yari da kuma haqqoqinsa cikin harshen da yake fahimta.

14) Haqqin Ilimi

Ana qarfafa ba fursunoni damar yin karatu da koyon sana’o’i domin gyaran rayuwarsu bayan fita daga gidan yari.

15) Haqqin Yin Aiki

Idan fursuna yana aiki, idan aikin ya kasance cikin adalci da kuma, lafiya da nufin gyara rayuwarsa, sannan kuma ya kasance ba don azabtar da shi ba.

16) Haqqin Hutu da Motsa Jiki

Dole ne a ba fursunoni damar motsa jiki da samun lokacin hutu kowace rana.

17) Haqqin Kare Sirri

Ko da yana gidan yari, ana mutunta sirrin fursuna gwargwadon yadda doka ta tanada.

18) Haqqin Adalci a Hukuncin Ladabtarwa

Ba a yarda a hukunta fursuna ba tare da bin qa’idojin doka da adalci ba.

19) Haqqin Kai Ƙorafi

Fursuna yana da haqqin kai qorafi ga hukumomin gidan yari ko wasu hukumomi idan an tauye masa haqqinsa.

20) Haqqin Gyaran Hali da Komawa Cikin Al’umma

Ya kamata tsarin gidan yari ya taimaka wa fursunoni su gyara halayensu, su koyi ilimi ko sana’a, domin su koma cikin al’umma su zama mutane nagari.

Takaitawa

A takaice wabmdannan sune haqqoqin da Majalisar dinkin duniya ta tanadar wa duk fursunonin kasashen da suka kulla yarjejeniya da su, duk da yawwnci. Kasashe afirka suna daya daga cikin kasashen da suka sa hannu kan wannan yarjejeniya shin suna kula da wadannan haqqoqin?

Wannan qa’ida tana cikin United Nations Standard Minimum Rules for the Treatment of Prisoners (Nelson Mandela Rules), waɗanda ake ɗauka a matsayin ma’aunin duniya wajen kula da fursunoni cikin mutunci da adalci.